Kolesterol: Henüz numaranızı bilmiyor musunuz?

Kolesterol seviyemiz söz konusu olduğunda, millet olarak daha iyisini yapabileceğimize hiç şüphe yok. Kadınların yaklaşık üçte ikisinin kanında çok fazla kolesterol var. Ama aslında, kolesterol kendi başına kötü bir şey değil. Bu çok yönlü mumsu madde vücudumuz tarafından östrojen, testosteron ve kortizol gibi hayati hormonları yapmak için kullanılır ve güneş teninizde parladığında D vitaminine dönüştürülür. Kolesterol ayrıca safra yapmak için kullanılır ve vücudumuzdaki her hücrenin hayati bir yapısal bileşenidir.

İhtiyacımız olan kolesterolün sadece beşte birini yediğimiz yiyeceklerden alabiliyoruz. Çoğu, yemeğimizdeki sıradan yağlardan karaciğerde üretilir. Bu yağlar, kolestrolü kan dolaşımında ihtiyaç duyulan yere taşıyan teslimat kamyonları gibi davranan lipoproteinler adı verilen globüller içinde paketlenir.

Kolesterol taşıyan iki ana lipoprotein türü vardır. LDL – veya düşük yoğunluklu lipoproteinler – atardamar duvarlarına yapışabildikleri ve kolesterol biriktirerek tıkanmalara neden olabildikleri için ‘kötü’ tip olarak etiketlenirler. Düşük LDL seviyelerine ve HDL adı verilen ‘iyi’ türden daha fazlasına veya yüksek yoğunluklu lipoproteinlere sahip olmak daha iyidir. HDL, geri dönüşüm için karaciğere geri gönderilmek üzere fazla kolesterol birikintilerini temizler. Karaciğer her gece sadece o gün kullandığınızın yerini alacak kadar yeni kolesterol üretir ve kan kolesterolünüzü sağlıklı bir seviyede tutar.

Dengesiz 

Sorun, aşırı üretim veya yavaş uzaklaştırma nedeniyle kanda çok fazla LDL kolesterol olduğunda ortaya çıkar ve bu kolesterol daha sonra kan damarı astarına yapışacaktır. Bunun zamanla birikmesine izin verilirse, arterler daralabilir ve sertleşebilir, böylece kan geçemez, bu da kalp krizi veya felce neden olur.

Ne yazık ki, genellikle hiçbir belirti olmadığından (bazı kişilerde korneada beyaz halka gibi belirtiler görülse de) bu, kolesterol sorununuz olduğunun ilk göstergesi olabilir. Ancak şu faktörlerin yüksek kolesterole neden olabileceğini biliyoruz:

Sigara tiryakisi olmak. Bu, kolesterolün arter duvarlarına yapışmasını dört kat daha olası hale getirir.

Sağlıksız bir yaşam tarzı. Doymuş yağ oranı yüksek diyetler kolesterol üretimini hızlandırır, bu nedenle öğleden sonra pastalarınızı ve yemek sonrası pudinglerinizi azaltmak iyi bir fikirdir. Hareketsiz olmak da benzer şekilde üretimi yükseltir. Bu faktörler, fazla kilolu olmakla el ele gider ve özellikle ‘elma şeklinde’ iseniz ve orta bölgenizde ağırlık taşıyorsanız, yüksek kolesterol için bir risk faktörüdür. Bu şekle sahip olmak, vücudunuzun daha az koruyucu HDL üretmesiyle ilişkilidir.

Yaşınız. Yaşlandıkça, vücudunuzun kolesterol temizleme ve geri dönüşüm sistemi daha az verimli olur. 40 ile 75 yaş arasındaki kişiler test yaptırmalıdır.

Ailenizde kalp krizi ve felç öyküsü varsa. Ailesel hiperkolesterolemi (FH), LDL’nin ortadan kaldırılması için hatalı bir geni miras aldığınız anlamına gelir, bu nedenle vücudunuz kolesterolü geri dönüştürmede daha az verimlidir. Tedavi edilmezse, AH’li kişiler 50 yaşından önce kalp krizinden ölebilir, bu nedenle teşhis konması hayati önem taşır. Birinci derece bir akrabaya (ebeveyn veya kardeş) AH teşhisi konulduysa, test yaptırmalısınız. Kalıtsal yüksek kolesterolün birkaç başka formu vardır. Yakın bir akrabanız genç yaşta kalp krizi geçirmişse (erkeklerde 55, kadınlarda 65 yaş altı), bu da muayene olmanız gerektiği anlamına gelir.

Menopozdan geçiyor. Erkekler genç yaşlarında kadınlara göre daha yüksek kolesterol seviyelerine sahip olsalar da, bu durum menopozdan sonra kadınların LDL kolesterolünde keskin bir artış yaşadığında değişir. Bunun nedeni, östrojen gibi üreme hormonlarını yapmak için daha az kolesterol gerekmesi olabilir.

Tıbbi geçmişiniz. Diyabetteki yüksek kan şekeri seviyeleri, LDL kolesterolü daha yapışkan hale getirir ve atardamarları tıkama olasılığını artırır. Artan kan basıncı, kan damarı astarını pürüzlendiriyor ve yine LDL’nin ona yapışmasını sağlıyor.

Kolesterol seviyenizi kontrol edin

Yukarıdaki risk faktörlerinden herhangi biri sizin için geçerliyse test yaptırmanız özellikle önemlidir. Bu, doktorunuzun kan örneği almasıyla yapılabilir. Test size şunları sağlayacaktır:

• TOPLAM KOLESTEROL (TC) – ideal olarak 5 mmol/L’nin (kan litresi başına milimol) altında olması gereken, kanınızdaki toplam kolesterol miktarı.
• HDL KOLESTEROL (HDL-C) – erkekler için 1 mmol/L ve kadınlar için 1.2 mmol üzerinde olması gereken ‘iyi’ kolesterol miktarı.
• TC:HDL ORANINIZ – TC rakamının HDL-C rakamına bölümü. Üçün altındaki bir oran idealdir, altının üstü yüksek risk olarak kabul edilir ve bu rakam ne kadar düşükse o kadar iyidir.

Ne kadar düşük gidebilirsin? 

Kolesterolünüzü şu adımlarla azaltın:

Diyetinize bir revizyon verin. Doymuş yağ alımınızı 20g (kadınlar) ve 30g (erkekler) altında tutmak kolesterolü düşürmek için önemlidir, bu nedenle tereyağı, yağlı et ve sosis, hamur işleri, çikolata ve peynir gibi yiyecekleri ve kızartma gibi pişirme yöntemlerini sınırlayın.

Daha fazla hareket edin. Aktif olmak, kendi kendini temizleme sisteminizi uyarır ve HDL kolesterol düzeylerini artırır.

Sigara içmeyi bırak. Arterleriniz bunun için size teşekkür edecek.

Statinleri düşünün. Kalp hastalığı riskiniz yüksekse, bu ilaç doktorunuz tarafından reçete edilebilir. Statinler, geri dönüştürülecek bol miktarda kalıntı olduğunda, yani kandaki seviyeler düştüğünde, karaciğerin kolesterol üretimini yavaşlatır. Modern statinler tıkanmış arterlerin etkilerini tersine çevirebilir. Son 25 yılda statinler milyonlarca hayat kurtardı ve yan etkiler pek çok kişinin düşündüğünden daha az yaygın.